Jødedommen // Yahudilik
Yahudilik yaklaşık 4000 yıl önce Orta Doğu’da ortaya çıkmıştır. Yahudi kelimesi dini, kültürel veya etnik olarak Yahudi halkına mensup kişiler için kullanılır.
Dünyada yaklaşık 15 milyon Yahudi bulunmaktadır. Çoğunluğu İsrail veya ABD’de yaşarlar. Hristiyanlıkta ve İslamda olduğu gibi Yahudiliğin de merkezinde tektanrı inancı vardır. Yahudilik üç tektanrılı dinin en eskisidir.
Yahudiliğin dini farklı biçimde yorumlayan ve uygulayan çeşitli akımları vardır. Ortodoks Yahudilik, Konservatif Yahudilik ve Reform Yahudiliği bu akımlardan bazılarıdır.
İnanç
Yahudiler tek bir tanrıya inanırlar. Tanrı dünyayı yaratmıştır ve yasaları aracılığıyla insanlara yol gösterir. Yahudilik Tanrı’nın İbrahim Peygamber’le yaptığı özel bir anlaşmaya dayanan bir pakt ile başlamıştır. Bu anlaşmada Tanrı İbrahim Peygamber’e büyük bir halkın babası olmayı ve onun halkına Kenan diyarının verilmesini vaat etmişti. Karşılığında da İbrahim Peygamber ve onun soyundan gelenler Tanrı’ya bağlı kalacak ve onun yasalarına göre yaşayacaklardı.
Yahudiliğin önemli değerlerinden bazıları başkalarına olan sevgi, bağışlama ve adalettir. İnançlar günlük yaşamın birçok yönünü etkilerler. Yiyecekler, giysiler, ibadetlerle ve dini bayramlarla ilgili ayrıntılı yasalar ve gelenekler vardır. Yahudiler bu kurallara uyarak Tanrı ile yakın bir ilişki sürdürmeyi amaçlarlar.
Kutsal Kişiler
Yahudilikte patriarklar İbrahim Peygamber ve oğulları İshak ile Yakup kutsal kişiler olarak kabul edilirler. Onlar Yahudi halkının ataları olarak görülür ve Tanrı ile yapılan antlaşmada merkezi bir role sahiptirler.
Musa Peygamber peygamberlerin en büyüğü kabul edilir. O, Sina Dağı’nda Tanrı’dan On Emir’i almış ve Mısır’da Yahudi halkının kölelikten kurtulmasına yardım etmiştir.
Yahudilikte azizler yoktur; ancak birçok kutsal kişi vardır. Bu kişiler iman, liderlik ve Tanrı’ya itaat konusunda örnek alınan kişilerdir.
Kutsal Kitaplar
Tanah, Yahudi inancı ve geleneğinin temelini oluşturan kutsal kitaptır. Tanah hem Tanrı’nın kanunlarını hem de İsrail’in tarihini anlatan tarihi ve manevi bir rehberdir. Tanah üç bölümden oluşur. Bunların en önemlisi Tora’dır. Tora (Tevrat) kanunlar, etik ve tarihi anlatılar içeren Musa’nın Beş Kitabı’ndan oluşur.
Talmud Tanah’ı yorumlayan bir metindir. Talmud dini yaşamı nasıl sürdürülmesi gerektiğini anlatır ve Yahudilerin uyması gereken kuralları ve yükümlülükleri açıklar. Tanah’ı yorumlayan kişiler Tanrının yasalarını yorumlamada uzmanlaşmış kişilerdir ve onlara Haham denir.
İbadet Yeri
Yahudilerin ibadethanelerine sinagog denir. Dini ve sosyal etkinlikler için en önemli toplanma yeri sinagoglardır. Yahudiler dua etmek, dini metinleri incelemek ve toplu ibadetlere katılmak için burada bir araya gelirler. Sinagoglar ayrıca eğitim, bayram kutlamaları ve topluluk bağlarını güçlendiren diğer etkinlikler için de kullanılır.
Bir sinagogun en önemli yeri kutsal dolap anlamına gelen aron ha-kodeshtir. Tora parşömenleri bu kutsal dolapta saklanır. Sinagoglar boyut ve tasarım açısından farklılık gösterse de yönleri her zaman Kudüs’e dönüktür.
Bayramlar ve Ritüeller
Yahudilikte bu dinin tarihine ve Yahudilerin yaşamlarındaki önemli olaylara işaret eden birçok bayram ve ritüel vardır. Bunların en önemlileri Şabat, Hamursuz Bayramı (Pesah), Yom Kipur ve Hanuka’dır.
Şabat cuma gün batımından cumartesi gün batımına kadar sürer ve her hafta kutlanır. Şabat dinlenme, dua etme ve dayanışma zamanıdır. Hamursuz Bayramında Yahudilerin Mısır’dan çıkışları ve kölelikten kurtuluşları kutlanır.
Yom Kipur Kefaret Günü olarak adlandırılır. Yılın en kutsal günü olan bu gün düşünme, tövbe ve oruç için kullanılır. Hanuka ise menora adı verilen bir şamdanda mum yakılarak kutlanan bir ışık bayramıdır.
