Hinduismen // Hindûîzm

Denne teksten finnes på flere språk. Tanken er at teksten skal være et supplement til andre læremidler og andre aktiviteter i opplæringen. Det er altså ikke meningen at disse ressursene skal stå alene, men at de kan brukes i innledning til arbeid med temaet.

Teksten kan, for eksempel, brukes sammen med tospråklig lærer for å aktivere elevenes kunnskaper om temaet, og å bidra til at eleven lærer fagspråk.

Hindûîzm yek ji kevintirîn olên cîhanê ye.Her Kesê ku bi Hindûzmê bawer bike jê re dibêjin Hindî. Hindûîzm ola herî mezin a sêyemîn li cîhanê.

En eldre mann i en robåt på elven Ganges ved byen Varanasi i India
Zilamek di qeyika xwe de li ser Çemê Ganges nêzîkî bajarê Varanasiyê li Hindistanê rûniştiye.

Troen: Bawerî

Hindî bawer dikin ku her tişt di gerdûnê de pêkve girêdayî ye û bi hindek yasaya tê birêvebirin. Mirov, ajel û rowek xwedî karên taybetî ne, ji vê re dharma tê gotin.

Hindî bawer diken ku her tiştê ji dayîk bibe, dimire û careka dî ji dayîk di bîteve, ji vê re samsara tê gotin. Heger tu jiyanek xweş bijî, tu dişê ji dayîk ne bîyeve. Hingê tu ji jiyana li ser rûyê erdê azad dibî, û dikarî li gel xudayan bijî, ji vêre moksha tê gotin.

Guder: Xwedan

Di Hindûîzmê de bi mîlyonan xuda û gelek kevneşopî û çîrokên cûda hene. Hindek xuda bi taybetî girîng in, wek mînak xudayan Brahma, Vishnu û Shiva. Brahma xudayê ku cîhanê çêdike û li ser hemû tiştên hatîne çêkirin hukum dike. Vishnu xudayê ku dinyayê diparîze û qedera mirovan kontrol dike. Xudayê Shiva hemû jiyanê di hilweşîne, lê di heman demê de ew e ku jiyana nû ji nû ve çêdike. Her çende gelek xweda hene, Hindûyek dê bêje ku hemî xuda bi rastî pirsgirêkek cîhanê Brahman in. Ew hêzek e ku di her tiştê ku dijî de heye.

Illustrasjon som viser gudene Brahma, Shiva og Vishnu
Xwedayên Brahma, Şîva û Vîşnû

Hinduistiske templer: Perstgehên Hindî

Perestgeh ji bo Hindyan xanîyên giyanî ne. Awayê sêwirandin û xemilandina perestgehan ji cîhekî bo cîhekî diguhere, lê wêne û peykerên xwedayan li her derê hevpar in. Her perestgehek Hindî ji bo rûmeta yek ji xwedayan tê avakirin, lê dibe ku peyker an wêneyên çend xwedayan tê de hebin.

Bilde som viser Jain Bhandasar tempel i India.
Wêneyê perestgeha Jain Bhandasar an perestgeha Laxmi Nath li bajarê Bikaner li Hindistanê.
Bildet viser et rom i det hinduistiske tempelet Jain Bhandasar som brukes til å tjene gudene.
Wêne odeyek di perestgeha Hindû Jain Bhandasar an Perestgeha Laxmi Nath li Bikaner de nîşan dide. Li nîvê wêneyê gorîgehek bi hûrguliyên zêrîn û nexşên rengîn heye. Ev ode ji bo perestina xwedayan tê bikar anîn.

Hellige tekster // Nivîsarên pîroz

Di Hindûîzmê de gelek nivîsarên pîroz hene. Ew qala wê yekê dikin ku di jiyanê de çi rast û çi xelet e û ku divê Hindî çawa ola xwe pêk bînin. Gelek ji wan nivîsaran ji çend hezar salî kevintir in. Gelek Hindî dema ku serdana perestgehê dikin guh didin nivîsarên pîroz. Dûv re Brahman in ku nivîsaran ji wan re dixwînin. Brahman keşîşek e.

Bildet viser en eldre hvitkledd mann som sitter på bakken foran huset og leser en hellig bok.
Et bilde som viser en bok med de hellige skriftene innenfor hinduismen.
Hellige tekster i står sentralt i hinduismen. Og de brukes til formidling av religionen. Nivîsarên pîroz di navenda Hindûîzmê de ne, û ew ji bo ragihandina olê têne bikar anîn.

Puja // Puja

Puja tê wateya perestina Xwedê. Hindî dikarin xwedayan li perestgehekê, li malê li gorîgehekê an jî li derve perest bikin. Puja li ber peyker an wêneyên xwedayan tê kirin. Hindî peykerên xwedayan dişon û kulîlk, xwarin û şîr li ber wan datînin. Xelk mûman vêdixin, buxûrê dişewitînin, distirên û dua dikin.

Bildet viser hele familien som tilber guden Ganesha via statuen som de har hjemme. De setter frem frukt og blomster.
Hele familien som tilber guden Ganesha via statuen som de har hjemme. De setter frem frukt og blomster. Tevahiya malbat bi rêya peykerê ku li malê heye, xwedayê Ganesha dihebînin. Fêkî û kulîlkan diçînin.

Hverdagsliv // Jiyana rojane

Lênêrîna hemû zindiyan di Hindûîzmê de girîng e. Ji ber vê yekê, qaîdeyek girîng ev e ku divê mirov zirarê nede tiştekî zindî. Ga pîroz tê hesibandin. Ga şîr peyda dike, ku mirov hewcedarê wê ne. Mirov dema ku em pitik in şîrê dayikê vedixwin, lê di tevahiya jiyanê de şîrê ga vedixwin. Hindî ga wek dayikek ji bo her kesî dibînin. Ga gelek erkên girîng hene, ji ber vê yekê gelek kes di Hindûîzmê de bi ga re têkiliyek nêzîk hene û ji ber vê yekê naxwazin goşt bixwin.

Hindûîzmê şêwazek jiyanê ye. Ya girîng ew e ku hûn çi dikin, ne baweriya we. Nîşandana rêzgirtinê girîng e, bo nimûne, girîng e ku mirov rêzê li kesên mezintir bigire. Dema ku zarok bi kesên pîr an endamên malbatê re hevdîtin dikin, ew bi girtina destên xwe li hev û silavkirina wan rêzê nîşan didin. Di berdêla vê de, zarok bereketê distînin.

Bildet viser en hinduistisk dekorert hellig ku. Kua har hodepryd og malte mønstre på hele kroppen.
En hinduistisk dekorert hellig ku. Kua har hodepryd og malte mønstre på hele kroppen.Gayekî pîroz ê xemilandî yê bi şêwaza Hindî. Serpoşek û nexşên boyaxkirî li seranserê laşê ga heye.

Hinduenes høytider og ritualer // Cejn û rêûresmên Hindî

Hindî çend cejnên cuda hene. Zehmet e ku mirov bihejmêre ka çend cejn hene. Cejnên piçûk hene ku li deverên cuda têne pîrozkirin û cejnên mezin hene ku li seranserê cîhana Hindî têne pîrozkirin. Cejn dikarin li ser bûyerên mîtolojîk û rojane an jî herduyan bin. Dîvalî û Holî du cejnên Hindûîzmê ne. Dîvalî cejneke roniyan e. Ronahî alîkariya xwedayan dike ku tariyê belav bikin û îradeya qencî li ser xerabiyê bi ser bikeve. Holî cejneke rengan e. Holî destpêka biharê nîşan dide û tê texmînkirin ku hemî reng bi cûrbecûr nebatan rengîn daxwaza salek nû sembolîze dikin.

Bilde som viser mennesker som feirer den hinduistiske Holi-høytiden, også kjent som fargefestivalen.
Bildet som viser en gruppe mennesker ved middagsbordet.

Rêûresmên derbasbûnê di Hindûîzmê de girîng in. Merasîm an kiryarên cûrbecûr veguhestina Hindûyan ji qonaxek jiyanê bo qonaxek din nîşan didin, wek ketina zewacê an veguhestina ji zaroktiyê bo mezinbûnê. Guhertinek din di rêûresma têla pîroz de tê nîşankirin. Di vê rêûresmê de, zarokên kur têlek sor li dora lepê wan tê dayîn. Ew di olê de têne pêşwazîkirin û naha amade ne ku metnên pîroz fêr bibin. Cejn û rêûresm li welat û herêmên cûda û ji kesek bo kesek bi cûda têne pîrozkirin û nîşankirin.

Bildet som viser gutt med en rød tråd rundt håndleddet
I det hellige snor-ritualet får guttebarn en rød tråd rundt håndleddet. Di merasîma pîroz a têlan de, pitikên kurîn têlek sor li dora lepê xwe distînin.

Hellige steder for hinduer // Cihên pîroz ji bo Hindiyan

Gelek Hindî li Hindistanê dijîn. Ji ber vê yekê, gelek cihên li Hindistanê ji bo Hindûyan pîroz in. Hindî bawer dikin ku li cihên pîroz bûn rizgariyê tîne. Çemê Ganges û rêzeçiyayên Hîmalaya wekî îlahî têne hesibandin. Hindî bawer dikin ku xwedayê Şîva bi Hîmalaya û Çemê Ganges ve girêdayî ye. Serşuştina di Ganges de kiryarek ayînî ye. Ew paqijkirin û xilaskar e. Gelek kes wekî hecî diçin Ganges û bajarê pîroz Varanasiyê da ku ayînan pêk bînin.

Bilde av fjellkjeden Himalya. Hvitkledde fjelltopper og skyer i varme farger
Bilde viser Himalaya fjellene som er et av hellig sted for hinduer. Hinduene tror at guden Shiva er knyttet til fjellene. Wêne çiyayên Hîmalaya nîşan dide ku ji bo Hindiyan cihekî pîroz in. Hindû bawer dikin ku xwedayê Şîva bi çiyayan ve girêdayî ye.
  • Mnge mennesker står langs kanten av Ganges. Noen bader og det er hinduistiske byggninger langs elvekanten

    Å bade i Ganges er en rutuell handling. Serşuştin li Ganges kiryarek ayînî ye..

  • En eldre mann i en robåt på elven Ganges ved byen Varanasi i India

    En mann sitter i sin robåt på elven Ganges ved byen Varanasi i India. Zilamek di qeyika xwe de li ser Çemê Ganges nêzîkî bajarê Varanasiyê li Hindistanê rûniştiye.

Lær mer om hinduismen