Det gamle Egypt // لرغونی مصر
لرغونی مصر او نیل
د لرغونی مصر ډیره برخھ یې لھ دښتې نھ جو ړ شوې وه.
د نیل سیند پرتھ، دا بھ امکان ن ھ درلوده چې انسانان ھلتھ ژوند وکړي. نیل د نړۍ ترټولو اوږد سیند دی، او ل ھ څو ھیوادونو څخھ تٻر شوی دی. د ا پھ مصر کې خورا پراخھ سیند دی چې مدیترانې تھ تویږی .
د ھمدې ل ھ کبلھ د ا سیند پھ میسوپوټامیا کې، د کرنې او بقا لپاره ھم دلتھ مھم و. پھ مص ر کې، سیلاب د کال پھ منظم وخت کې راغلی. ھ ر کال د جولای څخھ تر اکتوبر پورې دا د سیلاب وخت و. لکھ څنګھ چې مصریان پوھیدل کلھ چې سیلاب راشي، دوی کولی شي د ښارونو او ځمکې شاوخوا کې اضاف ي موانع جوړ کړي او د خپلو بندونو خالي کولو سره ځان چمتو کړي. سیلابونھ ھغومره لوی لکھ پھ میسوپوټامیا کې نھ و.
ډیری مصریان بزګران وو. دوی خواړه کرل ، څارو ی درلو دې ، ښکار تھ تللي او کب نیول. ځینې یې لاسی کارکوونکی ھم وو ، لکھ خټکي ، پخلي ، کښتۍ جوړونکي او پښ (اھنګر).
پھ کروندو کې ،کروندګرو کتان کښت کول ،لھ ھغې څخھ میرمنې جامې جوړول. د سیند د غاړې پھ اوږدو کې، کورنیو یو ځانګړی نی راټولول چې د پاپیروس پھ نوم یادیږي. دوی نی څخھ نور شیان لک ھ څپلئ ، کښتۍ او کاغذونھ جوړول. د کاغذ نوم لھ نی څخ ھ اخیستل شوی دی.
مصریانو د لیکلو سیستم رامینځتھ کړ چې ھیروغلیف پھ نامھ یاد کړ. پھ ھغھ وخت چې د میسوپوټامیا خلک پھ تختو او ډبرو لیکل، مصریان پھ پاپیروس کاغذونھ لیکل.
فرعون
پھ مصر کې پاچا ځواکمن و. پاچا پھ یو لوی ښکلي کور یعنې قصر کې اوسٻده او د ھغ ھ اصل ي دنده دا وه چې ډاډ ترلاسھ کړي چې خلک ښھ ژوند لري. مصریانو باور درلود چې ھغھ د خدای زوی دی ، او ل ھ ھمدې املھ دوی د ھغ ھ د نوم ویلو جرأت نھ درلود. دوی ھغھ تھ فرعون نوم ورکړ ، چې معنی یې “لوی کور” دی. د فرعون نوم د پلار څخھ زوی تھ پھ میراث پاتې شوي. اوسیدونکي فرعون تھ مالیھ ورکول. دوی پھ پیسو مالیھ نھ ورکول، لکھ څنګھ چې نن مونږ نقدې پیسې ورکوو ، مګر فرعون د ھرڅھ یوه برخھ ترلاسھ کول چې پھ ھیواد کې خلک کرل او جوړول.
فرعون بندونھ، د اوبو لګولو کانالونھ او معبدونھ جوړول. خلک مرستې کولې.
اھرامونھ
مصر پھ نړۍ کې د لو ی اھرامونو لپاره مشھور دی، کوم چې د ھیواد د ځینو پاچاھانو لپاره مقبرې دي. مصریانو د مرګ نھ پس دوباره ژوندی کیدل تھ باور درلود ، نو دا مھمھ وه چې پاچاھان ښھ پھ قبر کې اٻښودل شي. دوی خپل مړې د اړتیا وړو وسایل یعنې سره زر، خواړه، جامې او وسلې ورسره پھ قبر اٻښودل ترڅ وچې دوی وکولی شي پھ خپل راتلونکي ژوند کې یې وکاروي. مصریانو مړی پھ ټوټو پوښل اود بدن دساتنې پھ موخھ ھغوی مومیایی کول او قبرکې یې اٻښودل.
لومړی، مړي پھ ځانګړي طریقھ وینځل شول ، بیا مغز او کولمو، پرتھ لھ زړه څخھ، راوویستل شول او پھ پھ یو جلا دٻګي کې آٻښودل شوی. بدن یې د بیلابیلو غوړیو او دعفونیت ضد مواد سره غوړکٻدل . بیا د مړې ټول بدن پھ ټوټو پوښل. پھ اخر کې، مومیایی شوې پھ یوه ځانګړي تابوت کې اٻښودل شوه او پھ تابوت کې د مړی عکس سریښ کٻدل.
ډٻر فرعونیان او یو څھ ډیر شتمن خلک پھ خپلو ارمانونو کې ښخ کٻدل. پھ مصر کې شاوخوا پنځوس اھرامونھ جوړ شوي وو. ترټولو لوی یې د کٻوپس اھرام نومیږي او د پاچا پھ نوم ونومول شو چې ھلتھ ښخ شوی و؛ پاچا کٻوپس (د شاوخوا 2589 څخھ تر 2566 ق م پورې حکومت وکړ). دا اھرام د ګیزا پھ دښتھ کې موقعیت لري، د ا سیمھ د مصر د اوسني پلازمینې، قاھرې څخھ بھر یو ځای دی. د پاچا ناو(دره) چې د لوسکار ښار پ ھ شاو خو ا کې موقعیت لري ھم ھلتھ د پاچاھانو قبر او مومیایی شوی خلک موندل شوې دي.
ایا تاس و پوھیږئ؟
- د مصر 96٪ پھ حقیقت کې صحرا دی.
- نیل 6500 کیلومتره اوږدوالی لري.
- پھ مصر کې اھرامونھ د نړۍیو لھ اوو عجایبو څخھ ګنل کیږي! (ایا تاسو موندلی شئ چې نور شپږ تنھ څوک وو؟)
- د کیوپس اھرام 137 متره لوړ دی او د ½ 2ملیون د تیږې لھ تختې څخھ جوړ شوی دی.
- د اھرا م څوکھ د سرو زرو وو.
- نور پیژندل شوي اھرامونھ پھ مکسیکو او پیرو کې موندل کیږي.
- ډیری غلو د وخت پھ تیریدو سره لھ اھرامونو څخھ خزانې غلا کړي.
