Demokrati og diktatur // دموکراسی او دیکتاتوری
ډیموکراسي – په ګډه پریکړه کول
ډیموکراسي ، یعنې حاكميت د خلكو په لاس كې یواصطلاح ده چې خلک فرصت لري په مهمو پریکړو کې برخه واخلي. خلک په ټاکنو کې د رایې ورکولو له لارې د نفوذ کولو فرصت ترلاسه کوي. ډیموکراسي د حکومت له نورو ډولونو لکه دیکتاتوری څخه توپیر لري ، چیرې چې حکومت د یو شخص له لورې اداره کیږي. په ناروې کې حکومت د ډیموکراسۍ په نوم یادیږي. د دې معنی دا ده ، هرڅوک چې په ناروې کې اوسیږي حق لري چې خپله رایه ورکړي چې ټولنه باید څنګه وي. ماشومان او ځوانان باید چې خپله عقيده، نظر په ازادانه ډول څرگنده کړي اود هغوي نظر واوریدل شي.
ډيموكراسي له دوو يوناني كلمو څخه جوړه شوې چې د ډيموسمفهوم خلك او د کراسی , د قدرت د نظام او حاكميت په مفهوم اخيستل شوې ده. د دموکراسۍحکومت فکر 2،500 کاله مخکی په اتن کی منځته راغئ .په ناروې کې ، موږ مختلف سیاسي ګوندونه لرو چې د ټولنې څرنګوالي په اړه مختلف نظرونه لري. کله چې پارلماني ټاکنې وي ، نو د ناروی ټول هغه اوسیدونکي چې عمر یې له 18 کالو څخه پورته وي کولی شي هغه ګوند ته رایه ورکړي چې دوی ورسره ډیر موافق وي.
د وينا ازادي
په یوه ډموکراتیک سیستم کې د وینا ازادی خورا ډیر اهمیت لري. دا ، د وینا ازادی مفهوم دا دي چې خپله عقيده، نظر او رايه په ازادانه ډول څرگنده او یا ولیکي، او هیڅوک د خپل بیان او فکر له امله چې څه وایی او څه فکر کوي ،باید مجازات نشي . له ماشومتوب څخه ، موږ د افکارو ، احساساتو او نظر څرګندولو زده کوو. په ورته وخت کې ، دا مهمه ده چې موږ باید زده کړه وکړو چې باید د نورو کسانو نظریې چې زموږ څخه توپیر لري احترام وکړو.. لکه څنګه چې تاسو وده کوئ ، ستاسو نظریې به په تدریج سره په پام کې ونیول شي.
ډیموکراسي – آزاده رسنۍ
په ډیموکراسۍ کې ، ډله ایزې رسنۍ د مختلف نظرونو وړاندې کولو لپاره کارول کیږي. په ناروې کې سیاسي ګوندونه خلکو ته د رسیدو لپاره مختلف رسنۍ کاروي ، په ځانګړي توګه مخکې له دې چې ټاکنې ترسره شي. کله چې سیاست وال پدې اړه بحث کوي چې څنګه ټولنه غواړي موږ په تلویزیونونو ، په ورځپانو ، راډیو او انټرنیټ کې تعقیب کولی شو.
دیکتاتوری – حاكميت د محدود شمېرکسانو په لاس
ځینې هیوادونه استبدادي حکومت لري چې د دیکتاتورۍ په نوم یادیږي. په دیکتاتوری کې حکومت عموما د یو شخص یا د محدود شمېرکسانو له لورې اداره کیږي او په یواځیتوب د ټول هېواد ځواک په لاس کې اخلي او پریکړه کوي چې څنګه هیواد رهبري شي. د هغه چا سره چې هیواد اداره کوي مخالفت منع دی . هغه خلک چې د خپل بیان او فکر له امله څه وایی یا لیکي که چېرې د چارواکو له طرفه خوښ نه شي، تعقیب او زندانی کېږي. ځینې د دوی د باورونو له امله وژل کیږي.
د ديکتاتورۍ مختلف ډولونه ذکر کول معمول دي دا پدې پورې اړه لري چې واکمنان څومره (یا څوک) واکمن دي او خپلواکۍ څومره محدود دی:
- که چیرې په یو دیکتاتوری کې واک په یو کس کې متمرکز وي نو هغه په یواځی توب د ټول هېواد ځواک په لاس کې اخلي ، موږ کولی شو د یوازی توپ دیکتاتورۍ او یا د یو استبداد په اړه وغږیږو ، د مثال په توګه. د آدولف هیتلر له آلمان ، یوسف استالین له اتحادشوروی کېا و فرانسیسکو فرانکو له اسپانیا نه کولی شو د وخت د دیکتاتورانو په توګه یادونه وکړو.
- که چیرې ځواک په څو خلکو کې متمرکز وي ، موږ کولی شو د یوجمعي دیکتاتورۍ او یا د یو الیگارشی په اړه وغږیږو ، لکه په ډیری هیوادونو کې چې یو پوځي رژیم او یوګوند لري.
ديکتاتورۍ – يوازې يو غږ اورېدل کيږي
په دیکتاتوری هیواد کې د ډله ييزو رسنيو د ديکتاتورۍ مقاماتو تر کنترول لاندې دی او رسنې ورځپاڼې، راډیو او تلویزیون يوازې هغه څه چې چارواکي غواړي خلکو ته وايي.هیڅ څوک حق نه لري چې خپله عقيده، نظر او رايه په ازادانه ډول څرگنده کړي. دچارواکی له خوا ډېر موضوعات سانسور کېږي.