Hvordan oppstår jordskjelv?

زلزله‌ چگونه رخ می‌دهد؟

Denne teksten om hvordan jordskjelv oppstår finnes på flere språk. Tanken er at teksten skal være et supplement til andre læremidler og andre aktiviteter i opplæringen. Det er altså ikke meningen at disse ressursene skal stå alene, men at de kan brukes i innledning til arbeid med temaet.

Teksten kan, for eksempel, brukes sammen med tospråklig lærer for å aktivere elevenes kunnskaper om temaet, og å bidra til at eleven lærer fagspråk.

Scroll nedover for å finne flere ressurser

لایه بیرونی زمین یا پوسته به هفت صفحه بزرگ و چندین صفحات کوچک تقسیم شده است. این صفحات نسبت به یکدیگر حرکت میکنند. صفحات خیلی آهسته حرکت میکنند، فقط چند سانتی متر در یک سال. این حرکت بنام رانش صفحه یاد میشود. صفحات میتوانند از یکدیگر دور شوند، به مقابل یکدیگر قرار بگیرند، یا به پهلوی یکدیگر حرکت کنند.

  • Illustrasjon som viser verdenskart med jordplatene markert. Alle kontinentene ligger på hver sin plate. Stillehavet og Antarktis ligger også på hver sin plate. Mellom de store platene ligger mindre plater.
    Wêne nexşeya cîhanê ya ku kevalên erdê lê hatine nîşankirin nîşan dide. Kevalên mezin û yên bicûk hene. Hemû parzemîn, tevî Okyanûsa Pasîfîk û Antarktîkayê, her yek li ser kevalek e mezin ya erdê ne. Di navbera kevalên mezin de kevalên piçûktir hene. Illustration: Adobe Stock
  • Illustrasjon av to jordplater som beveger seg langs med hverandre.
    Jordplatene på bildet beveger seg langsmed hverandre. Hvis de setter seg fast i hverandre, samles det opp mye energi som kan utløse jordskjelv. Illustrasjon: AdobeStock

تصویر، نقشه‌ای از جهان را نشان می‌دهد که در آن صفحات زمین مشخص شده‌اند. صفحات زمین به شکل بزرگ و کوچک وجود دارد. تمام قاره‌ها، علاوه بر بحیره آرام و قطب جنوب، هر کدام روی صفحه بزرگ زمین خود قرار دارند. در بین این صفحات بزرگ، صفحات کوچک‌تری قرار دارد. تصویر: AdobeStock

 زلزله در زمین

بعضی اوقات چنین اتفاق میافتد که صفحات زمین که نسبت به یکدیگر در پهلو ی هم حرکت میکنند، با هم گیر میکنند. بعد همانجا می مانند و به یکدیگر فشار می اورند. زمانیکه فشار افزایش می یابد، انرژی زیاد انباشته میشود. بالاخره، صفحات دفعتآ خود را آزاد می نمایند و در نتیجه انرژی آزاد میشود. بخشی از این انرژی به گرما منتقل می‌شود و مقداری هم به امواج تبدیل می‌شود که صفحات زمین را به حرکت در می‌آورد. زمانیکه این امواج قوی باشند، شما میتوانید لرزش زمین را احساس کنید. این چیزی است که ما آنرا زلزله مینامیم.

زلزله اغلبآ در مرزهای بین صفحات زمین رخ میدهد. نقطه عمق قشر زمین که در آن زلزله اتفاق می افتد بنام هایپوسنتر یا فوکس یاد میشود. مرکز زلزله نقطه ای است که در سطح زمین مستقیماً بالای هایپوسنتر قرار دارد.

تصویر نقطه اغاز و مرکز زلزله را نشان میدهد که توسط NORSAR تهیه شده و برای تکثیر اش اجازه گرفته شده است.

برای اندازه گیری و دریافت مقدار انرژی آزاد شده از زلزله سنج میتوان استفاده کرد . با مقایسه معلومات از چندین زلزله سنج، می توان اندازه زلزله، نقطه آغاز یا شروع زلزله و عمق آن را محاسبه کرد. از مقیاس ریشتر برای دانستن قوت زلزله میتوان استفاده کرد. مقیاس از ۱- ۱۰ بالا می رود، اگر زلزله قویتر از ۶ ریشتر باشد سبب تخریب بزرگ میگردد. هشدار دادن زلزله قبل از وقوع زلزله تقریباً ناممکن است، به همین دلیل برای کسانی که در معرض خطر زلزله قرار می گیرند، رسیدن به جای امن دشوار است.

  • Fotografi av en asfaltert vei som har en dyp sprekk på langs.
    Kraftige jordskjelv kan ødelegge veier. Det gjør at det kan være vanskelig med transport. Foto: AdobeStock
  • Fotografi som viser bygninger i ulike høyder ved stranda og bølger som er nesten dobbelt så høye som tolvetasjes bygninger og som kommer til å treffe bygningene
    Kraftlige tsumanibølger kan skade og ødelegge store bygninger. Foto: AdobeStock
  • Kraftige jordskjelv kan ødelegge bygninger slik at det ikke er mulig å bo i dem lengre. Foto: Pixabay

زلزله های قوی سبب تخریب راه ها و جاده ها و مشکلات ترانسپورتی می شوند. تصویر از: AdobeStock

فلم های که زلزله را توضیح میدهد.

https://youtu.be/FIgksa3x11w
En film på engelsk som visualiserer hvordan jordskjelv oppstår. Tips: Skru av lyden for å selv forklare elevene hva som skjer.
https://youtu.be/469F9IHhqL0
En film som viser hvordan jordskjelv kan oppstå og hvordan vi kan måle styrken på jordskjelv.
https://youtu.be/XiM8jmqUxlo
En film som viser hvordan vi kan måle og registrere bevegelser i bakken ved hjelp av seismografer og annet utstyr.