Samene // سامیان

Denne teksten finnes på flere språk. Tanken er at teksten skal være et supplement til andre læremidler og andre aktiviteter i opplæringen. Det er altså ikke meningen at disse ressursene skal stå alene, men at de kan brukes i innledning til arbeid med temaet.

Teksten kan, for eksempel, brukes sammen med tospråklig lærer for å aktivere elevenes kunnskaper om temaet, og å bidra til at eleven lærer fagspråk.

په نړۍ کې له ۶۰۰۰۰ څخه تر ۷۰۰۰۰ پورې ساميان شتون لري. په سویډن کې تقریباً ۱۷۰۰۰، په فنلنډ کې نږدې ۷۵۰۰ او په روسیه کې تقریباً ۲۰۰۰ ساميان اوسېږي. په ناروې کې د دوی شمېر شاوخوا ۴۰۰۰۰ ته رسېږي. ډېری یې د «Saltfjellet» (مالګې غره) شمال خواته او یا په لویو ښارونو کې لکه اوسلو کې ژوند کوي.

Kart som viser at sameland strekker seg i Norge, Sverige, Finland og rRussland

سامیان بومی وګړي دي

سامیان بومي وګړي دي. دا په دې مانا ده چې سامیانو له ډېر پخوا راهیسې د ناروې، فنلنډ، سویډن او روسیې په شمالي برخو کې ژوند کاوه. دوی حتی مخکې له دې چې د دغو هېوادونو ترمنځ سرحدونه وټاکل شي، دلته مېشت وو. بومي یا اصلي وګړي اکثراً ځانګړی کلتور لري او په کوم هېواد کې چې اوسېږي، له نورو خلکو سره توپیر لري. په نړۍ کې ډېر بومي وګړي شتون لري؛ د بېلګې په توګه: کردان چې په ایران، عراق، سوریه او ترکیه کې اوسېږي، بومي وګړي دي.

د غرڅه د ځغلولو لوبه

د غرڅه د ځغلولو لوبه د سامیانو تر مینځ چې غرڅه لري مشهوره سپورت دی. په ځینو سیالیو کې، ورزشکاران په خپلو پښو سکي تړي او دغرڅه شاته د رسۍ په واسطه ځان راکش کوي. په نورو سیالیو کې، ورزشکار په یو سلیج (واوره ګاډۍ) کې چې د غرڅه شا تړلې ده، ناست وي. د غرڅه د منډې تر ټولو لوړ سرعت په ساعت کې ۶۰ کیلومتره دی. د غرڅه ځغلولو په برخه کې هم د ناروې د اتلولۍ او هم د شمالي اروپا د اتلولۍ سیالۍ ترسره کېږي.

En person kledd i vinterklær løper på snødekt vidde mens de holder i to reinsdyr som trekker avgårde i sele. Landskapet er åpent og vinterpreget, med skog i horisonten under en klar blå himmel.
د غرڅو ځغلولو سيالي

د سامیانو ملي ورځ

د فبروري شپږمه د سامیانو ملي ورځ ده. د سامیانو ملي ورځ په ناروې، سویډن، فنلنډ او روسیه کې په یوه ورځ (هممهاله) لمانځل کېږي. دغه ورځ د هغې غونډې په ویاړ چې د لومړي ځل لپاره د ۱۹۱۷ عیسوي کال د فبرورۍ په شپږمه په «تروندهایم» (Trondheim) کې جوړه شوې وه، لمانځل کېږي. په همدې غونډه کې په ناروې او سویډن کې مېشتو سامیانو د لومړي ځل لپاره سره ولیدل ترڅو د سامیانو د ګډو موضوعاتو په اړه په ګډه کار وکړي.
د سامیانو ملي ورځ په ناروې کې د بیرغ پورته کولو رسمي ورځ ده او دا ورځ د ناروېژي او سامي بیرغونو په رپولو سره لمانځل کېږي. دا ورځ د ناروې په ډېرو ځایونو کې نمانځل کېږي. په ترومسو کې دوی ټوله اونۍ د بېلابېلو فعالیتونو لکه کنسرتونو او د غرڅو د ځغلولو له سیالیو سره تېروي. د سامیانو ملي سرود «Sámi soga lávlla» دی، چې مانا یې «د سامیانو د نسل سندره» ده.
د سامیانو په ملي ورځ موږ وایو: «Lihku beivviin» چې مانا یې «ورځ مو مبارک شه» ده.

سامی بیرغ

Fotografi av det samiske flagget i fargene rødt, blått, gult og grønt
د ساميانو بيرغ په ناروې، سویډن، فنلنډ او روسيه کې د ټولو ساميانو ګډ بيرغ دی

د ناروې، سویډن، فنلنډ او روسیې ټول سامیان یو ګډ بیرغ لري. د بیرغ بڼه د سامیانو له فولکلوري ادبیاتو څخه الهام اخیستی، چې په هغو کې سامیان د لمر د زامنو او لوڼو په توګه انځور شوي دي. په بیرغ کې شته دایره د لمر او سپوږمۍ نښه (سمبول) ده. د سامیانو پارلمان د سامي بیرغ د کارولو په اړه پرېکړه کوي. د فبرورۍ په شپږمه نېټه موږ وایو: «Lihku beivviin»؛ دا په دې مانا ده چې: «ورځ مو مبارک شه!»

Undersiden av et skateboard er dekorert med det samiske flagget

سامی ژبه

«سامي ژبه یوازې یوه ژبه نه ده، بلکې د یوولسو بېلابېلو ژبو یوه ټولګه ده. سامي ژبې د فنلنډي، استونیایي او هنګري ژبو له کورنۍ څخه دي. شمالي سامي د سامي ژبو تر ټولو لویه څانګه (ګروپ) ده. په ناروې، سویډن او فنلنډ کې مېشت سامیان په شمالي سامي خبرې کوي. سویلي سامي اوسمهال د ډېرو سامي کورنیو ورځنۍ ژبه نه ده؛ خو د «لولې سامي» (Lulesamisk) وضعیت یو څه ښه دی، ځکه ډېری ماشومان یې په کور او ښوونځي کې زده کوي. «Bures» په شمالي سامي کې د «سلام» مانا ورکوي. «Lavvo» (مخروطي خېمه) او «pulk» (واوره ګاډۍ) سامي کلمې دي چې په ناروېژي ژبه کې هم کارول کېږي.»

Et tradisjonelt samisk telt av trestokker og lerret står på en åpen, gruslagt slette ved et stille fjellvann. Ved siden av ligger et uferdig eller tomt treteltstativ. Landskapet rundt består av avrundede, steinete fjell som speiler seg i vannet i det varme lyset fra kveldssolen.
مخروطي شکله خېمه

Det er mulig å skrive ut eller bruke innhold fra dette innlegget på flere måter.

Legg merke til at innhold kan være ulikt lisensiert.

Regler for bruk av teksten 

Denne teksten har lisensen CC BY-NC 4.0. Denne lisensen gir deg rett til å dele og bruke dette innholdet på visse vilkår:

  • Du må alltid oppgi hvem som har laget innholdet.
  • Du kan bare dele innholdet med samme lisens som det opprinnelige innholdet.
  • Du kan ikke benytte materialet til kommersielle formål.

Regler for bruk av bilder i teksten

Bildene i denne teksten kan ha ulike linsenser. Les mer om hvert bilde.

  1. Kart som viser at sameland strekker seg i Norge, Sverige, Finland og rRusslandAdobeStock_511982511-1024x1024.jpeg — Bilde av Peter Hermes Furian. Standardlisens-stock.adobe.com 
  2. En person kledd i vinterklær løper på snødekt vidde mens de holder i to reinsdyr som trekker avgårde i sele. Landskapet er åpent og vinterpreget, med skog i horisonten under en klar blå himmel.AdobeStock_80387718-1024x683.jpeg — Bilde av Mikhail Trifonov Standardlisens-stock.adobe.com
  3. Fotografi av det samiske flagget i fargene rødt, blått, gult og grøntAdobeStock_135131793-1024x559.jpeg — Bilde av Argus. Standardlisens-stock.adobe.com
  4. Undersiden av et skateboard er dekorert med det samiske flaggetAdobeStock_1448476123-1024x683.jpeg — Bilde av Royal. Standardlisens-stock.adobe.com
  5. Et tradisjonelt samisk telt av trestokker og lerret står på en åpen, gruslagt slette ved et stille fjellvann. Ved siden av ligger et uferdig eller tomt treteltstativ. Landskapet rundt består av avrundede, steinete fjell som speiler seg i vannet i det varme lyset fra kveldssolen.AdobeStock_72456022-1024x768.jpeg — Bilde av Amaud. Standardlisens-stock.adobe.com

Regler for bruk av lydfiler i innlegget

Denne teksten har lisensen CC BY-NC 4.0. Denne lisensen gir deg rett til å dele og bruke dette innholdet på visse vilkår:

  • Du må alltid oppgi hvem som har laget innholdet.
  • Du kan bare dele innholdet med samme lisens som det opprinnelige innholdet.
  • Du kan ikke benytte materialet til kommersielle formål.