Hva er demokrati? //ዲሞክራሲ እንታይ እዩ ?

ዲሞክራሲ ማለት ብህዝቢ ምምሕዳር ማለት እዩ። ሓንቲ ሃገር ዲሞክራስያዊት ምዃና ግን እንታይ ማለት እዩ? ኩሉ ሰብ ናይ ምምራጽ መሰል ምህላዉ እኹል ድዩ ወይስ ካብዚ ንላዕሊ ዝኾነ ነገር ኣሎ?

ዝተፈላለዩ ዓይነታት ዲሞክራሲ

መብዛሕትአን ሃገራት ዓለም ንነብሰን ዲሞክራስያውያን እየን ዝብላ። ብዙሓት ካብዘን ሃገራት ድኹም ስራሕ ዝሰርሕ ዲሞክራሲ ኣለወን። ኣብ ገለ ገለ እዋናት ነዞም ናይ ሓሶት ዲሞክራስያውያን ሃገራት ክንብሎም ንኽእል ኢና። እዚኣተን ንኣብነት ምርጫ ብምክያድ ከም ዲሞክራስያውያን ሃገራት ክቐርባ ዝፍትና ሃገራት እየን፡ ግን ከኣ ንኣብነት ብሰፊሑ ብዘጋጠመ ናይ ምርጫ ምትላል፡ ስእነት ፖለቲካዊ መሰላት፡ ወይ ድማ ብጭቡጥ ካብ ዝተመርጹ ሰበስልጣን ወጻኢ ካልእ ሰብ ነታ ሃገር ዘመሓድር ብምዃኑ፡ ዲሞክራስያውያን ሃገራት ክብሃላ ዘይክእላ ሃገራት እየን።

ብቐንዱ ዲሞክራሲ ንምውዳብ ክልተ ዝተፈላለዩ ኣገባባት ኣለዉ፡ ቀጥታዊ ዲሞክራስን ዘይቀጥታዊ ዲሞክራስን (ውክልናዊ ዲሞክራሲ እውን ይበሃል)።

ቀጥታዊ ዲሞክራሲ

ቀጥታዊ ዲሞክራስያዊ ዝበሃል ፖለቲካዊ ሕቶታት ወይ ጉዳያት ብቐጥታ ብህዝቢ ኣብ ረፈረንደም ዝውሰን እዮ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ጽሩይ ቀጥታዊ ዲሞክራሲ ዝኾነት ሃገር የላን፣ ገሊአን ግን ካብ ካልኦት ብብዝሒ ረፈረንደም ይጥቀማ። ኣብ ኖርወይ ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ብደረጃ ሃገር ረፈረንደም ዝተኻየደ ኣብ 1994 ህዝቢ ኖርወይ ኣንጻር ኣባልነት ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ዘድመጸሉ እዋን እዩ።

ዘይቀጥታዊ ዲሞክራሲ

ዘይቀጥታዊ ወይ ውክልና ዘለዎ ዲሞክራሲ ህዝቢ ሃገር ዘመሓድሩሉ ወከልቲ ዝመረጸሉ መልክዕ ዲሞክራሲ እዩ። ኩለን ዘመናውያን ዲሞክራስያውያን ሃገራት ብኸምዚ ኣገባብ እየን ዝመሓደራ።

ንሓንቲ ሃገር ዲሞክራስያዊት ዝገብራ እንታይ እዩ?

ዲሞክራሲ ዝብል ቃል ብናይ ግሪኽ ቃላት ደሞስ (ህዝቢ)ን ክራቶስ (መግዛእቲ)ን ዝቖመ ኮይኑ ብህዝቢ ምግዛእ ማለት እዩ። ኩሉ ሰብ ሕብረተሰብ ብኸመይ ይመሓደር ጽልዋ ከሕድር ክኽእል ኣለዎ ዝብል ሓሳብ፡ ከምቲ ኣብ ዓንቀጽ 1 ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ተገሊጹ ዘሎ፡ ኩሎም ሰባት ማዕረ ዋጋ ኣለዎም ኣብ ዝብል ሓሳብ ዝተመርኮሰ እዩ።

“ኩሎም ደቂ ሰባት ነጻን ብኽብርን መሰላትን ማዕረ እዮም ዝውለዱ። ልቦናን ሕልናን ዝተዓደሉ እዮም፡ ኣብ ነንሕድሕዶም ድማ ብመንፈስ ሕውነት ክዋስኡ ይግባእ” (ኣድማሳዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት፡ 1948፡ ዓንቀጽ 1)።

ኣብዚ ብቐንዱ ዲሞክራሲ ከም ሓደ ዓይነት መንግስቲ ኣብ ሓንቲ ሃገር ክንወስዶ ኢና። ዲሞክራሲ ወይ ንዕኡ ዝመስል ኣብ ክለባት ስፖርት፡ ንግዳዊ ትካላት፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ፡ ኣብ ስድራቤትን ኣብ መንጎ ኣዕሩኽን እውን ክንረክብ ንኽእል ኢና።

መብዛሕትኦም ሰባት ምናልባት ዲሞክራሲ ዝብል ቃል ምስተን ፖለቲካዊ ምርጫ ዘለወን ሃገራት ምስ ናይ ኩሎም ዓበይቲ ዜጋታት ናይ ምድማጽ መሰል ዘለወን ሃገራት የዛምድዋ ይኾኑ። ሃገር ብህዝቢ ክትምራሕ ግን እንታይ ማለት እዩ? ነዚ ንምፍላጥ ሓንቲ ሃገር ንርእሳ ዲሞክራስያዊት ክትብል ክትክእል ኣብ ቦትኦም ክህልዉ ዘለዎም ሰለስተ ኣገደስቲ መትከላት ብደቂቕ ንርአ፤

1. ማዕረ ደሞክራስያዊ መሰላት
2. ማዕረ ደሞክራስያዊ ዕድላት
3. ምሕላው ረብሓ ውልቀሰባትን ውሑዳንን ምዃኑ’ዩ።

ማዕረ ደሞክራስያዊ መሰላት

ሓንቲ ሃገር ንርእሳ ዲሞክራስያዊት ክትብል እቲ ኣዝዩ መሰረታዊ ነገር ኩሉ ሰብ ማዕረ ደሞክራስያዊ መሰል ምህላዉ እዩ። “ኩሉ ሰብ” ማለት መብዛሕትኡ ግዜ ኩሎም ዜጋታት ሃገር ዝኾኑ ዓበይቲ ማለት እዩ። ማዕረ ደሞክራስያዊ መሰላት ብናይ ምድማጽ መሰል፣ ሓሳብካ ብናጽነት ሓሳብካ ምግላጽን ብናጽነት ምጥርናፍን ይረጋገጽ።

መሰል ምድማጽ

ምናልባት ኣብ ዲሞክራሲ እቲ ዝዓበየ ማእከላይ ፖለቲካዊ መሰል ድምጺ ምሃብ ክኸውን ይኽእል እዩ። ንኣብነት ኣብ ኖርወይ ኩሎም ልዕሊ 18 ዓመት ዝዕድሚኦም ዜጋታት ኖርወይ ኣብ ምርጫ ባይቶ ናይ ምድማጽ መሰል ኣለዎም። ኣብ ሕብረተሰብ ዝተፈላለዩ ጉጅለታት ናይ ምድማጽ መሰል ዘይብሎም ኣብነታት ብዙሓት እዮም። ንኣብነት፡ ደቂ ኣንስትዮ፡ ድኻታትን ዝተፈላለዩ ብሄራትን ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት – ኖርወይ ሓዊሱ – ኣብ ምርጫ ከይሳተፋ ተኸልኪለን ኣለዋ። ኣብ ገሊአን ሃገራት፡ ሕጂ እውን ከምኡ እዩ። ከምዚ ዓይነት ገደብ መሰል ምድማጽ ንሓንቲ ሃገር ዲሞክራስያዊት ከምዘይትኸውን ይገብራ።

መሰል ምድማጽ ዝኾነ ትርጉም ክህልዎ፡ እቲ መረጻ ከም ዲሞክራስያውን ፍትሓውን ብዝኾነ መንገዲ ክውደብ ኣገዳሲ እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ ምትላልን ምትላልን ዝከላኸል ምድላዋት ክህሉ ኣለዎ፣ ምትላል ምርጫ ዝበሃል። ውጽኢት መረጻ ኣብታ ሃገር ንዝካየድ ፖለቲካ እውን ትርጉም ክህልዎ ኣለዎ። እዚ ማለት እቶም ዝተመርጹ ሓለፍቲ ስልጣን ክህልዎም ኣለዎ ማለት እዩ። ፖለቲካዊ መረጻ ምህላው ፋይዳ የብሉን ካብ ዝተመረጹ ሰበስልጣን ወፃኢ ኣብታ ሃገር ዘሎ ሓቀኛ ስልጣን እንተሓዚሉ።

ሓሳብካ ናይ ምግላጽን ናይ ምጥርናፍን ናጽነት

ፖለቲካዊ ጽልዋ ካብ መሰል ድምጺ ንላዕሊ እዩ። ብተወሳኺ ኩሉ ኣብ ዲሞክራሲ ዘሎ ሰብ ኣብ ፖለቲካ ክኣቱ መሰል ኣለዎ። እዚ ዕድመ ብዘየገድስ ይምልከት። ኣብ ጋዜጣ ኣርእስቲ ክንጽሕፍ፡ ኣብ ሰልፊ ክንኣቱ፡ ጥርዓን ክንጅምር ወይ ኣብ ማሕበር ሰራሕተኛታት ወይ ፖለቲካዊ ውድብ ተጸንቢርና ከም ፖለቲከኛ ክንወዳደር ንኽእል ኢና። ነዚ ንምርግጋጽ ድማ ናይ ምትእኽኻብን ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነትን ኣለና። እዚኦም ኣብ ዲሞክራሲ ኩሉ ሰብ ዘለዎ መሰላት እዮም።

ማዕረ ደሞክራስያዊ ዕድላት

ጽቡቕ ዝሰርሕ ዲሞክራሲ ብዝተኻእለ መጠን ብዙሓት ሰባት ኣብ ዲሞክራሲ ክሳተፉ ዕላማ ክህልዎ ኣለዎ። ኣብ ፖለቲካዊ ምርጫ ክትመርጽ ከለኻ፡ ብመትከል ነቶም ንእተወሰነ እዋን ትመርጾም ስልጣን ትህቦም ኣለኻ ማለት እዩ። ኣብ ኖርወይ እዞም እዋናት ኣርባዕተ ዓመት እዮም። እዚ ማለት እቶም ዝተመርጹ ካብ ካልኦት ንላዕሊ ስልጣን ይረኽቡ፡ ምሩጻት ሰበስልጣን ነቲ ዝተዋህቦም ስልጣን ብዘይግቡእ ከይጥቀሙሉ ግን ድሩት ክኸውን ኣለዎ።

ዝዓበየ ማዕርነት ዲሞክራስያዊ ዕድላት ንምርግጋጽ፡ ብዝተኻእለ መጠን ብዙሓት ሰባት ኣብ ዲሞክራሲ ክሳተፉ ክንገብር ኣለና፡ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ድማ ስልጣን ምሩጻት ሰበስልጣን ክንድርት ኣለና። ነዚ ንምግባር ሓያሎ መንገድታት ኣሎ። ገለ ካብኣቶም ክንርኢ ኢና።

ምውሳኽ ድምጺ መረጽቲ

ዋላ እኳ ኩሉ ሰብ ኣብ ፖለቲካ ናይ ምስታፍን ጽልዋን ማዕረ መሰል እንተሃለዎ፡ ኩሉ ሰብ ብተግባር ይገብሮ ማለት ኣይኮነን። ቀዳማይ፡ ሰባት ኣብ ምርጫ ድምጾም ከይህቡ ክመርጹ ይኽእሉ። ኣብ ሓፈሻዊ ምርጫ 2021 ልዕሊ 20% መራጽቲ ናይ ምድማጽ መሰሎም ኣይተጠቕሙን። ብተግባር ኩሉ ሰብ ክመርጽ ምግባር ኣጸጋሚ እኳ እንተኾነ፡ ከም ኖርወይ ዝኣመሰለት ዲሞክራሲ ግን ብዝተኻእለ መጠን ብዙሓት ሰባት ኣብ ምርጫ ክመርጹ ዕላማ እዩ።

ፍልጠትን ተበጻሕነትን ሓበሬታ

ህዝቢ ነቲ ፖለቲካዊ ስርዓት ተረዲኡ እዋናዊ ንኽኸውን ፍልጠትን ተበጻሕነት ሓበሬታን ኣድላዪ እዩ። ኣብ ገለ ሃገራት ብሰንኪ ልዑል ደረጃ መሃይምነት ማለት ብዙሓት ሰባት ከንብቡን ክጽሕፉን ስለዘይክእሉ ዲሞክራሲ ንምዕዋት ኣጸጋሚ እዩ። ስለዚ መሰል ትምህርቲ ዲሞክራሲ ንኽሰርሕ ኣገዳሲ ቅድመ ኩነት እዩ።

ሓደ ሰብ ካብ ናብ ቤት ትምህርቲ ካብ ምኻድ ብተወሳኺ ኣብታ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ፖለቲካ ክኽተል ክኽእል ኣለዎ። ዲሞክራሲ፡ ነቲ ዝፍጸም ዘሎ ጸብጻብ ክህብ ዝኽእል፡ ዝተፈላለየ ርእይቶታት ከመሓላልፍን ኣብ ሕብረተሰብ ተቓውሞ ዘለዎ ኩነታት ከየቃልዐን ዝኽእል ነጻን ነጻን መራኸቢ ብዙሓን የድልዮ። ኩሉ ሰብ ናብ ቤት ትምህርትን መራኸቢ ብዙሃንን ምስ ዝረክብ ኩሉ ሰብ ኣብ ዲሞክራሲ ናይ ምስታፍ ዕድል እውን ኣለዎ።

ምክፍፋል ስልጣን

ኣባላት ባይቶን መንግስትን ካብ መብዛሕትኦም ሰባት ንላዕሊ ፖለቲካዊ ስልጣን ኣለዎም። ኣብ ውክልና ዘለዎ ዲሞክራሲ ብስምና ሃገር ዘመሓድር ሰብ እንመርጸሉ ከምዚ ክኸውን ይግባእ። ስልጣን ብዘይግቡእ ከይንጥቀመሉ ግን ነዚ ስልጣን ንምድራት ሓያሎ መንገድታት ኣሎ። መብዛሕትአን ዲሞክራስያውያን ሃገራት ነቲ ናይ ስልጣን ምፍልላይ መትከል ዝበሃል ይኽተላ። እዚ ማለት ድማ ​​ኣገደስቲ ዕማማት መንግስቲ ኣብ ሰለስተ ዝተፈላለያ ትካላት ይምቀል።

ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ሰባት ወይ ትካላት ዝግበር ምክፍፋል ስልጣን መብዛሕትኡ ግዜ ካብዚ ሰለስተ ክፋላት ዘለዎ ምምቕቓል መንግስቲ ኣብ ዝበዝሐ መዳያት ይጥቀመሉ። ንኣብነት ኣብ ኖርወይ ገለ ከባብያዊ ስልጣን ንከባብያዊ ቦርድታት ኣብ ኮሙናትን ባይቶታት ኣውራጃን ሂብናዮም ኣለና። ብኣንጻር ናይ ከምዚ ዓይነት ምክፍፋል ስልጣን ምልካዊ ስርዓት ምኾነ፣ ኩሉ ስልጣን ኣብ ሓደ ሰብ ዝቕመጥ።

ብልሽውናን ምጥሓስ ዘይሻራዊነትን ምክልኻል

ሓደ ሰብ ብዙሕ ገንዘብ ስለዘለዎ ወይ ምስ ሓደ ኣብ መንግስቲ ዘሎ ሰብ ናይ ቀረባ ኣዕሩኽ ወይ ቤተሰብ ስለዝኾነ ብዙሕ ፖለቲካዊ ስልጣን እንተረኺቡ እዚ ንዲሞክራሲ ጸገም ክኸውን ይኽእል እዩ። ሓደ ሃብታም መራሒ ንግዲ ንፖለቲከኛታት ገንዘብ ሂቡ ነቲ ኩባንያ ገንዘብ ክረኽበሉ ዝደሊ ጉዳይ ድምጾም ክህቦም ከሎ እሞ ሕሰብዎ። እዚ ብልሽውና ይበሃል ዘይሕጋዊ እዩ። ጽቡቕ ዝሰርሕ ዲሞክራሲ ውሑድ ብልሽውና ኣለዎ።

ሓደ ፖለቲከኛ ንባዕሉ፡ ንናይ ቀረባ ዓርኩ ወይ ንኣባል ቤተሰብ ክረብሕ ኢሉ ውሳነታት እንተ ወሲኑ፡ እቲ ፖለቲከኛ ምፍራስ ዘይሻራዊነት ይፍጽም። ንኣብነት ኣብ ጣውላ ሚኒስተር ኢንዱስትሪን ንግድን ናይ ቀረባ ዓርኩ ወይ ዘመድ ዝሳተፈሉ ጉዳይ እንተመጺኡ፡ እቲ ሚኒስተር ንነብሱ ብቕዓት ከምዘይብሉ ክእውጅ ኣለዎ። እዚ ማለት ምስቲ ብገለ መንገዲ ኣብቲ ጉዳይ ዝሳተፍ ሰብ ኣዝዩ ጽኑዕ ምትእስሳር ስለዘለዎ ነቲ ጉዳይ ክሕዞ ከምዘይክእል ይገልጽ። ሓደ ሰብ ኣብ መንግስቲ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጉዳያት ጸብጻብ እንተዘይሂቡ፡ በዚ ድማ ሕግታት ዘይሻራዊነት እንተጥሒሱ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ካብ መንግስቲ ክወጽእ ይገብሮ። ኣብ ከቢድ ኩነታት እውን መቕጻዕቲ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ሕግታት ኣንጻር ብልሽውናን ምጥሓስ ዘይሻራዊነትን፡ ሓደ ሰብ ብዙሕ ገንዘብ ስለ ዘለዎ ጥራይ ወይ ስልጣን ዘለዎ ሰብ ስለ ዝፈልጥ ጥራይ ብዙሕ ስልጣን ከይረክብ ዝዓለመ እዩ።

ብዛዕባ ትሕዝቶ እታ ፊልም ኣብ ታሕቲ

እዛ ኣብ ታሕቲ ዘላ ሓጻር ፊልም ኣብ ፖለቲከኛታት ዘይሻራዊነትን ምትእምማንን ዝምልከት ጉዳያት ትገልጽ። እታ ፊልም ብቋንቋ ኖርወይ እያ፡ መግለጺ ትሕዝቶኣ ድማ እንሆ፤

ኣብቲ እትነብረሉ ቦታ ጽርግያ ይስራሕ ከም ዘሎ እሞ ሕሰብ። እዚ መንገዲ ትኽ ኢሉ ብጀርዲን ሓው ከንቲባ ክሓልፍ እዩ። ሃንደበት ከንቲባ ሓሳቡ ቀይሩ ጽርግያ ንምህናጽ ኣይፋል ይብል። እቲ መንገዲ ንኣከባቢ ሕማቕ ስለዝኾነ እዩ ይብል። ሕጂ ከንቲባ ንከባቢ ንምሕላው መንገዲ ኣይፋልን ይብል ድዩ፡ ወይስ እቲ ሓቀኛ ምኽንያት ንጀርዲን ሓዉ ንምሕላው ድዩ ዝብል ንምፍላጥ ኣጸጋሚ እዩ። ብሰንኪ እዚ ዘይርጉጽነት፡ እቲ ከንቲባ ኣብቲ ጉዳይ ብቕዓት የብሉን፡ ስለዚ ድማ ነቲ ናይ ጽርግያ ጉዳይ ክሕዞ ኣይክእልን። እቲ ኮሙን ኣብዚ ጉዳይ እዚ ንከንቲባ ዝትክእ ካልእ ሰብ ክረክብ ኣለዎ። ፖለቲከኛታት ሰባት ንሓደ ነገር ክውስኑ ከለዉ፡ እቲ ዝውስንዎ ንሕብረተሰብ ዝበለጸ እዩ ኢሎም ስለ ዝኣምኑ ምዃኑ ርእሰ ተኣማንነት ክህልዎም ከም ዝኽእል ከረጋግጹ ኣለዎም።

ምሕላው ረብሓ ውልቀሰባትን ውሑዳንን።

ኣብ ዲሞክራሲ ዝበዝሐ እዩ ዝውስን። እቶም ዝበዝሑ ሰባት ንውልቀ-ሰባት ወይ ንፍሉያት ጉጅለታት ሕብረተሰብ ከሳድዱ እንተ ወሲኖም ግንከ፧ ምናልባት ሓደ ሰብ ገዝኡ፡ መሰል ድምጺ፡ ናጽነት ምዝራብ ወይ ዜግነቱ ተነፊጉ ይኸውን? ምናልባት ሓደ ሰብ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይእሰር ወይ ብዘይ ፍርዲ ይቕተል? ኣብ ሕብረተሰብ ዝርከቡ ምሉእ ጉጅለታት ሃይማኖቶም ወይ ባህሎም ከይገብሩ ክኽልከሉ ይኽእሉ። ውሑዳት ጉጅለታት ክጸንቱ ከይተረፈ ክፍተን ይኽእል እዩ። እዚ ኩሉ ሎሚ ኣብ ሓያሎ ንነብሰን ዲሞክራስያውያን ዝብላ ሃገራት ይፍጸም ኣሎ። ስለዚ ውልቀ ሰባትን ውሑዳት ጉጅለታትን ግህሰትን ኣድልዎን ዝከላኸል መሰላት የድልዮም።

ሕጋዊ ርግጸኝነት

ልዕልና ሕጊ ኣብ ዲሞክራሲ ኣገዳሲ መትከል ስለዝኾነ ውልቀሰባት ብጌጋ ከይፍረዱ ወይ ዘይሕጋዊ ተግባር ከይፍጸሙ ክከላኸለሎም ይግባእ። ገለ ካብቶም ልዕልነት ሕጊ ንኽህልዉ ኣብ ቦትኦም ክህልዉ ዝግበኦም መትከላት እዞም ዝስዕቡ እዮም፤

• ኩሎም ብሰበስልጣን ዝውሰዱ ውሳነታት ሕጊ እታ ሃገር ክኽተሉ ኣለዎም።
• ብዘይ ፍርዲ ክትቅጻዕ ኣይትኽእልን ኢኻ።
• ጉዳይካ ኣብ ገለልተኛ ቤት ፍርዲ ክፍረድ መሰል ኣሎካ።
• ገበነኛ ምዃንካ ክሳብ ዝረጋገጽ ንጹህ ኢኻ ትቑጸር።
• ኩሉ ሰብ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕረ እዩ፤ ዘይፍትሓዊ ኣድልዎ ክህሉ የብሉን።
• ኩሎም ኣብ ሓደ ጉዳይ ዝሳተፉ ወገናት ኣብቲ ጉዳይ ዘለዎም ርእይቶ ክገልጹ ዕድል ክረኽቡ ይግባእ።

ንውሑዳን ዝሕሉ መሰላት

ኣብ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት፡ ምክልኻል ውሑዳን ተቓላዕቲ ጉጅለታትን ማእከላይ እዩ። ደቀባት ፍሉይ ሓለዋ ኣለዎም። ደቀባት ኣብ ሓንቲ ሃገር ካብ ዝበዝሑ ዝተፈልዩ፣ ሃገራዊ ዶባትን መንግስትን ቅድሚ ምምስራቶም ነዊሕ ኣብታ ሃገር ዝነበሩ ጉጅለታት እዮም። መብዛሕትኡ ግዜ ደቀባት ካብ ሰበስልጣንን ካብቲ ዝበዝሐ ህዝብን ኣድልዎን ግህሰትን ኣጋጢምዎም እዩ። መሰላት ደቀባት ከምዚ ዓይነት ኣድልዎን ግህሰትን ከይፍጸም ንምርግጋጽ፡ ከምኡ’ውን ደቀባት ናይ ገዛእ ርእሶም ባህልን ቋንቋን ንኽዕቅቡ ንምሕጋዝ ዝዓለመ እዩ።

ኣብ ኖርወይ ገለ ደቀባት ኣሎና፡ ሳሚ። ግን ሓሙሽተ ሃገራውያን ውሑዳት ዝበሃሉ እውን ኣለዉና፡ ክቨንስ/ኖርወጃውያን ፊንላንዳውያን፡ ፎረስት ፊንላንዳውያን፡ ኣይሁድ፡ ሮማውያንን ሮማውያን ህዝቢ/ታተርን። እዚኦም ምስ ሓንቲ ሃገር ነዊሕ ዝጸንሐ ርክብ ዘለዎም ናይ ገዛእ ርእሶም ባህሊ ዘለዎም ብሄራት እዮም። ውሑዳት ሃገራውያን ገለ ካብቲ ከም ደቀባት ዝመሳሰል መሰላት ኣለዎም፡ ደቀባት ግን ኣብ ገለ ከባቢታት ዝሓየለ ሓለዋ ኣለዎም።

ኣብ ዲሞክራሲ ዝኾነ ሰብ ብዝኾነ ምኽንያት ኣድልዎ ወይ ስደት ክወርዶ የብሉን። ኣብ ኖርወይ፡ ንኣብነት ብሃይማኖት፡ ብሄር፡ ጾታ፡ ጾታዊ ዝንባለ፡ ጾታዊ መንነት ወይ ስንክልና ካብ ምፍልላይ ዝከላኸለልና ናይ ገዛእ ርእስና ሕግታት ኣለና።

ንውሑዳን ዝሕሉ መሰላት ነቲ ባዕሉ መሰረት ዲሞክራሲ ዝኾነ ንምዝኽኻር ኣድላዪ እዩ፣ ማለት ኩሉ ህዝቢ ነጻን ማዕረ ሰብኣዊ ክብርን ሰብኣዊ መሰላትን ዘለዎ ኮይኑ ይውለድ።

እቲ ምደባ ኣብ ጽሑፍ ኖርወይ ዝርከቡ ቁልፊ ቃላት ዝሓዘ እዩ።

• ነቶም ቃላት LEXIN ወይ ካልእ ሜላ ተጠቒምካ ተርጉሞም።
• ኣብ የማናይ ዓምዲ፡ እቲ ቃል ኣብቲ ጽሑፍ ኣብ ዝተረኽበ ሓረግ ይጥቀመሉ። እቲ ሓረግ እንታይ ማለት ምዃኑ ተርጉም ወይ ግለጽ።

Hva er demokrati – ordliste

Kva er demokrati – ordliste

• Du vil kanskje også like:
• Samfunnsfag
• Tag: demokrati, diktatur, korrupsjon, maktfordelingsprinsippet, medborgerskap, politikk, rettigheter, valg