KAIP UODAI ATSIRADO SÁPMI KRAŠTE
HVORDAN MYGGEN KOM TIL SÁPMI
Seniai seniai, tolimoje šiaurėje, Sápmi krašte, vienoje siidoje, nedideliame kaimelyje, gyveno daug šeimų. Siidoje gyveno Áhkká, sena moterėlė. Áhkká buvo nedidukė, vikri ir darbšti. Ji gyveno velėnomis ir žeme dengtoje trobelėje kartu su savo šeima ir šunimi Ránne, su kuriuo vaikai labai mėgo žaisti. Trobelė stovėjo prie upės, iš kurios šeima semdavosi vandens ir gaudydavo žuvį.
For lenge siden, langt mot nord, i Sápmi, bodde det flere familier sammen i en siida, en liten landsby. I siidaen bodde det en Áhkká, en gammel kone. Áhkká var liten, rask og driftig. Hun bodde i en jordgamme sammen med familien sin og hunden Ránne, som barna elsket å leke med. Gammen lå ved siden av en elv, der familien hentet vann og fisket.
Vieną dieną, kai Áhkká buvo prie upės pasisemti vandens, prasivėrė dangus ir prieš ją nusileido Žemės Kūrėjas.
Žemės Kūrėjas ką tik buvo sukūręs uodus. Visą jų spiečių jis sudėjo į maišą ir tvirtai užrišo dvigubu mazgu. Tada padavė maišą Áhkká, nepasakęs, kas jame yra, ir paprašė jį gerai saugoti.
Áhkká padėkojo už pasitikėjimą ir priėmė maišą. Ji pažadėjo niekada jo neatrišti ir niekam jo neduoti.
En dag da Áhkká var nede ved elven for å hente vann, åpnet himmelen seg, og jordens skaper kom ned til henne.
Jordens skaper hadde nettopp skapt myggen og puttet hele myggsvermen i en sekk og knytt den stramt igjen med dobbeltknute. Han ga sekken til Áhkká, uten å fortelle henne hva som var inni den, og ba henne om å passe godt på den.
Áhkká takket for tilliten og tok imot sekken. Hun lovet at hun aldri skulle åpne den eller gi den til noen andre.
Áhkká parsinešė maišą į savo žeminę ir labai jį saugojo, kad nei vaikai, nei šuo negalėtų jo pasiekti. Be to, ji visur nešiodavosi jį su savimi. Eidama dirbti, pasiimdavo maišą kartu, o naktį pasidėdavo jį po galva ir naudodavo kaip pagalvę. Tačiau visą laiką ji girdėjo, kad maišo viduje kažkas dūzgia ir skleidžia keistus garsus.
Áhkká tok med seg sekken til gammen og passet godt på den slik at verken barna eller hunden fikk tak i den. Derfor hadde hun den med seg overalt. Hun tok den med seg ut når hun skulle jobbe, og når hun skulle sove, la hun den under hodet og brukte den som hodepute. Men hele tiden kunne hun høre at noe i sekken summet og laget lyder.
Áhkkái buvo labai smalsu sužinoti, kas taip dūzgia tame maiše. Jai labai norėjosi pažvelgti vidun, tačiau ji prisiminė pažadą maišo neatidaryti.
Uodai maiše nenurimo nei dieną, nei naktį, todėl jų dūzgimas ėmė Áhkká vis labiau varginti.
– Prašau, bent truputį nutilkite, – ramino ji maišą. Tačiau uodai nebuvo sukurti gyvenimui nelaisvėje. Jie ir toliau dūzgė bei zvimbė dieną ir naktį. Dėl jų nebuvo nė akimirkos ramybės.
Áhkká var veldig nysgjerrig på hva som summet i sekken. Hun ville gjerne kikke, men husket at hun hadde lovet å ikke åpne den.
Myggen holdt liv og røre i sekken døgnet rundt, og Áhkká ble stadig mer lei av summinga.
– Vær så snill, vær stille, hysjet hun på sekken. Men myggen var ikke skapt for et liv i fangenskap. De fortsatte å summe og svirre natt og dag. Det var aldri fred å få.
Galiausiai Áhkká smalsumas nugalėjo. Ji nebegalėjo ilgiau kęsti nežinios ir nusprendė išsiaiškinti, kas gi maiše skleidžia tuos paslaptingus garsus.
– Juk būtų teisinga žinoti, ką man patikėta saugoti, – tarė ji sau. Tada Áhkká labai atsargiai atrišo virvelę ir vos vos praskleidė maišą, kad galėtų žvilgtelėti į jo vidų.
Til slutt holdt hun ikke ut lenger, hun måtte finne ut hva som lagde lydene i sekken.
– Det ville vel være både rett og rimelig å få vite hva jeg egentlig passer på, tenkte Áhkká. Hun løsnet forsiktig på snora rundt sekken, slik at hun kunne se hva som var inni den.
Nespėjusi nė susivokti, Áhkká išvydo, kaip iš maišo pasipylė uodų spiečius. Jie išsilakstė į visas puses ir ėmė gelti žmones bei gyvulius.
Áhkká net sustingo iš išgąsčio. Ji puolė gaudyti uodų ir mėgino juos sugrąžinti į maišą, tačiau tai buvo bergždžias darbas. Uodų buvo nesuskaičiuojama gausybė, o jie patys buvo tokie maži ir vikrūs, kad jų pagauti nebuvo įmanoma.
Nuo tos akimirkos uodai buvo laisvi.
Før hun visste ordet av det, fløy det mygg ut av sekken. Myggen svermet til alle kanter og stakk både mennesker og dyr!
Áhkká ble helt forskrekket! Hun løp etter myggen og prøvde å fange dem i sekken igjen, men det var helt umulig, fordi de var så veldig mange og så bittesmå.
Myggen var fri!
Kai Žemės Kūrėjas patikėjo Áhkká saugoti maišą, jis nujautė, kad ilgainiui jai nusibos nesibaigiantis dūzgimas ir uodai bus paleisti į laisvę.
Nors uodai dažnai erzina žmones ir gyvūnus, jie atlieka svarbų vaidmenį gamtoje. Jie yra maistas paukščiams ir žuvims, taip pat padeda augalams ir gėlėms plisti.
Samiai net vadina uodus savo biigá – geraisiais pagalbininkais. Uodai veja šiaurinius elnius į aukštikalnes, todėl samiams lengviau surinkti ir prižiūrėti elnių bandas
Den gangen da jordens skaper ba Áhkká om å passe på sekken, skjønte han at hun fort ville bli lei og slippe myggen fri.
Selv om mygg kan være plagsomme for mennesker og dyr, er de også nyttige. For fugl og fisk er mygg nødvendig mat, og myggen hjelper blomster og andre vekster med å spre seg.
Myggen er også samenes biigá, samenes gode hjelper. De hjelper til med å samle reinflokken ved å jage reinsdyrene til høyfjellet.
Nuo tos dienos, kai Áhkká atvėrė maišą ir paleido uodus į laisvę, jie kiekvieną vasarą sugrįžta į Sápmi.
Pasakojama, kad uodai visada spėja sugrįžti iki Joninių, net jeigu jiems tektų keliauti pasirėmus lazdomis.
Šitaip uodai atsirado Sápmi!
Helt siden den gangen Áhkká åpnet sekken, og myggen kom seg ut, har myggen kommet tilbake til Sápmi hver eneste sommer.
Det sies at myggen alltid kommer tilbake innen Sankthans, om den så må ta staver til hjelp for å komme frem.
Og slik gikk det til at myggen kom til Sápmi!
Hvordan myggen kom til Sápmi // Kaip uodai atsirado Sápmi krašte
Illustrasjoner: Gunnlaug Ballovarre
Forsidedesign: Mari Helén Holum
Utgitt av Nasjonalt senter for samisk i opplæringa og Nasjonalt senter for flerkulturell opplæring
Den samiske fortellertradisjonen har blitt tatt vare på gjennom muntlig overlevering i flere generasjoner. Denne versjonen av fortellingen er en gjendiktning av et tradisjonelt samisk eventyr. Enkelte ord i denne fortellingen er på nordsamisk.
Oversettelse til litauisk: Nijolė Hilmarsson
Korrektur og lyd på litauisk og norsk bokmål: Airida Racyte
ISBN:
Copyright © 2026 · Nasjonalt senter for samisk i opplæringa · Nasjonalt senter for flerkulturell opplæring
Lisensiert under en CC BY-NC-ND 4.0 Navngivelse-IkkeKommersiell-IngenBearbeidelser 4.0 Internasjonal lisens.
Du finner flere flerspråklige fortellinger gratis på morsmål.no/fortellinger
Der finner du også tilleggsressurser og lydstøtte til fortellingene.
Copyright © 2026
Nasjonalt senter for samisk i opplæringa
Nasjonalt senter for flerkulturell opplæring
Lisensiert under en CC BY-NC-ND 4.0 Navngivelse-IkkeKommersiell-IngenBearbeidelser 4.0 Internasjonal lisens.
