غوماشه څنګه سپمي ته راغله
HVORDAN MYGGEN KOM TIL SÁPMI
ډېر پخوا، په شمال کې ډېر وړاندې، په ساپمي منطقه کې، څو کورنۍ چی په ګډه سره یی د رمو څرول او ساتنه کوله، په یوه کوچني کلي کې اوسېدلې.
د دی څو کورنیو تر څنګ یوه بوډۍ ښځه، آهکا هم اوسېدله. آهکا لنډه، چټکه او ډېره هڅونکی وه. هغه له خپلې کورنۍ او خپل سپی سره چی رانه نومیده په یوه چونګړه کې اوسېدله. د ماشومانو ډېرخوښیدل چی له رانه سره لوبې وکړی.
چونګړه د یوه سیند ترڅنګ پرته وه. کورنۍ به له همدې سینده اوبه راوړلې او کبان به یې هم دلته نیول.
For lenge siden, langt mot nord, i Sápmi, bodde det flere familier sammen i en siida, en liten landsby. I siidaen bodde det en Áhkká, en gammel kone. Áhkká var liten, rask og driftig. Hun bodde i en jordgamme sammen med familien sin og hunden Ránne, som barna elsket å leke med. Gammen lå ved siden av en elv, der familien hentet vann og fisket.
یوه ورځ، کله چې آهکا د اوبو راوړلو لپاره د سیند په غاړه وه، اسمان پرانیستل شو او د ځمکې خالق هغې ته راښکته شو.
د ځمکې خالق تازه غوماشه خلق کړي وه او دغوماشو ټوله ډله یې په یوه کڅوړه کې واچوله. بیا یې کڅوړه په کلکه په دوه غوټو وتړله. او بیا یی کڅوړه آهکا ته ورکړه، خو هغې ته یې ونه ویل چې په کڅوړه کې څه دي، او ترې ویې غوښتل چې له کڅوړی څخه ښه ساتنه وکړي.
آهکا د خالق نه د اعتماد له امله مننه وکړه او کڅوړه یې واخیسته. هغې ژمنه وکړه چې هېڅکله به یې نه پرانیزي او نه به یې بل چا ته ورکړي.
En dag da Áhkká var nede ved elven for å hente vann, åpnet himmelen seg, og jordens skaper kom ned til henne.
Jordens skaper hadde nettopp skapt myggen og puttet hele myggsvermen i en sekk og knytt den stramt igjen med dobbeltknute. Han ga sekken til Áhkká, uten å fortelle henne hva som var inni den, og ba henne om å passe godt på den.
Áhkká takket for tilliten og tok imot sekken. Hun lovet at hun aldri skulle åpne den eller gi den til noen andre.
آهکا کڅوړه له ځان سره چونګړی ته یووړه او له هغې څخه یې ښه ساتنه کوله، ترڅو چی ماشومان او سپی ورته لاسرسی پیدا نه کړي. له همدې امله، هغی به کڅوړه هر ځای له ځان سره وړله.
کله چې به د کار لپاره بهر تله، کڅوړه به یې هم له ځان سره وړله. او کله چې به ویده کېده، کڅوړه به یې د خپل سر لاندې ایښوده او د بالښت په توګه به یې کاروله.خو هر وخت به یې اورېده چې په کڅوړه کی یوشی بنګېږی او غږ ورکوی.
Áhkká tok med seg sekken til gammen og passet godt på den slik at verken barna eller hunden fikk tak i den. Derfor hadde hun den med seg overalt. Hun tok den med seg ut når hun skulle jobbe, og når hun skulle sove, la hun den under hodet og brukte den som hodepute. Men hele tiden kunne hun høre at noe i sekken summet og laget lyder.
آهکا ډېره لېواله وه چې پوه شي په کڅوړه کی څه شی بنګېږی. هغې غوښتل چې کڅوړه لږه پرانیزي او دننه وګوري، خو بیا یې په یاد شول چې ژمنه یې کړې وه چې کڅوړه به نه پرانیزي.
غوماشو شپه او ورځ په کڅوړه کې شور او زوږ جوړ کړی و، او آهکا ورو وروله دې پرلهپسې بنګېدوڅخه ستړې کېدله.
آهکا کڅوړه ته په ټیټ غږ وویل:
– بس کړئ، لږ غلي شئ.
خو غوماشي د بندی کیدو لپاره نه وو پیدا شوي. هغوی شپه او ورځ همداسې بنګېدل او ګرځېدل . هېڅکله نه چوپیدل .
Áhkká var veldig nysgjerrig på hva som summet i sekken. Hun ville gjerne kikke, men husket at hun hadde lovet å ikke åpne den.
Myggen holdt liv og røre i sekken døgnet rundt, og Áhkká ble stadig mer lei av summinga.
– Vær så snill, vær stille, hysjet hun på sekken. Men myggen var ikke skapt for et liv i fangenskap. De fortsatte å summe og svirre natt og dag. Det var aldri fred å få.
په پای کې آهکا نوره بی صبره شوه؛ باید خامخا معلومه کړي چې په کڅوړه کې څه شی دی چی داسی غږونه جوړوي.
– آهکا د خپل ځان سره فکر وکړ: ” دا به هم منصفانه او هم منطقی وي چې باید پوه شم په ریښتیا سره د څه شي ساتنه کوم.
هغې په ډېر احتیاط د کڅوړی رسۍ خلاصه کړه، ترڅو وګوري چې په کڅوړه کې څه شی دی.
Til slutt holdt hun ikke ut lenger, hun måtte finne ut hva som lagde lydene i sekken.
– Det ville vel være både rett og rimelig å få vite hva jeg egentlig passer på, tenkte Áhkká. Hun løsnet forsiktig på snora rundt sekken, slik at hun kunne se hva som var inni den.
مخکې له دې چې ددی پام شی، ټول غوماشي له کڅوړه څخه راووتل او والوتل. غوماشي هرې خوا ته خپاره شول او انسانان او حیوانات یې چیچل!
آهکا ډېره ووېرېده! هغې د غوماشو پسې منډې وهلې او هڅه یې کوله چې بېرته یې په کڅوړه کې ونیسي، خو ناممکنه وه، ځکه چې غوماشي ډېر زیات او ډېر واړه وو.
غوماشي آزاد شول!
Før hun visste ordet av det, fløy det mygg ut av sekken. Myggen svermet til alle kanter og stakk både mennesker og dyr!
Áhkká ble helt forskrekket! Hun løp etter myggen og prøvde å fange dem i sekken igjen, men det var helt umulig, fordi de var så veldig mange og så bittesmå.
Myggen var fri!
هغه وخت چې د ځمکې خالق له آهکا څخه وغوښتل چې د کڅوړی ساتنه وکړي، هغه پوهېده چې آهکا به ډېر ژر له دې کاره ستړې شي او غوماشي به آزاد کړي.
که څه هم غوماشي د انسانانو او حیواناتو لپاره ځورونکي دی، خو ګټور هم دي. غوماشي د مرغانو او کبانو لپاره اړین خواړه دي. غوماشي د ګلانو او نورو نباتاتو په خپریدوکې مرسته کوي.
غوماشي د سامي خلکو ښه مرسته کونکی هم دي. دوی د شمالي گوزنو د رمو په راټولولو کې مرسته کوي، او د لوړو غرونو پر لور یی بیايي.
Den gangen da jordens skaper ba Áhkká om å passe på sekken, skjønte han at hun fort ville bli lei og slippe myggen fri.
Selv om mygg kan være plagsomme for mennesker og dyr, er de også nyttige. For fugl og fisk er mygg nødvendig mat, og myggen hjelper blomster og andre vekster med å spre seg.
Myggen er også samenes biigá, samenes gode hjelper. De hjelper til med å samle reinflokken ved å jage reinsdyrene til høyfjellet.
له هغه وخت راهیسې چې اهکا کڅوړه پرانیستله او غوماشه راووتله، غوماشی هر اوړی سپمي ته راستنیږي.
ویل کېږي چې غوماشي تل د کال ترټولو اوږدی ورځې پورې بېرته راځي، که څه هم د لارې د وهلو لپاره امسا ته اړ شي .
او په دې توګه غوماشه سپمي ته راغله!
Helt siden den gangen Áhkká åpnet sekken, og myggen kom seg ut, har myggen kommet tilbake til Sápmi hver eneste sommer.
Det sies at myggen alltid kommer tilbake innen Sankthans, om den så må ta staver til hjelp for å komme frem.
Og slik gikk det til at myggen kom til Sápmi!
Hvordan myggen kom til Sápmi//غوماشه څنګه سپمي ته راغله
Illustrasjoner: Gunnlaug Ballovarre
Forsidedesign: Mari Helén Holum
Utgitt av Nasjonalt senter for samisk i opplæringa og Nasjonalt senter for flerkulturell opplæring
Den samiske fortellertradisjonen har blitt tatt vare på gjennom muntlig overlevering i flere generasjoner. Denne versjonen av fortellingen er en gjendiktning av et tradisjonelt samisk eventyr. Enkelte ord i denne fortellingen er på nordsamisk.
Oversettelse til pashto og norsk bokmål: Khan Noor
Korrektur og lyd på pashto og norsk bokmål: Zainab Aziz Gholamab
ISBN:
Copyright © 2026 · Nasjonalt senter for samisk i opplæringa · Nasjonalt senter for flerkulturell opplæring
Lisensiert under en CC BY-NC-ND 4.0 Navngivelse-IkkeKommersiell-IngenBearbeidelser 4.0 Internasjonal lisens.
Du finner flere flerspråklige fortellinger gratis på morsmål.no/fortellinger
Der finner du også tilleggsressurser og lydstøtte til fortellingene.
Copyright © 2026
Nasjonalt senter for samisk i opplæringa
Nasjonalt senter for flerkulturell opplæring
Lisensiert under en CC BY-NC-ND 4.0 Navngivelse-IkkeKommersiell-IngenBearbeidelser 4.0 Internasjonal lisens.
